اکو (سازمان همکاری های اقتصادی)

اکو يا سازمان همکاريهاي اقتصادي ، سازماني اقتصادي منطقه‌اي بين دولت ها است که سه کشور ايران، پاکستان و ترکيه؛ در سال 1341 (1962) نخستين بار براساس معاهده ازمير آن را پايه‌ريزي کردند.

اين سازمان در ابتدا با نام "آر سي دي" - که نام اختصاري سازمان همکاري عمران منطقهاي - است، آغاز به کار کرد. پس از انقلاب اسلامي در ايران، کار سازمان با وقفه مواجه شد و در سال 1364 با نام "اکو" (ECO) حيات خود را از سر گرفت.

پس از فروپاشي شوروي؛ درسال 1992 کشورهاي افغانستان، جمهوري آذربايجان، قزاقستان، ترکمنستان، قرقيزستان، ازبکستان و تاجيکستان نيز به سازمان اکو پيوستند.

اعتلاي سطح زندگي اقتصادي مردم منطقه از طريق ارتقاء شرايط توسعه اقتصادي ، گسترش تجارت درون منطقه اي و فرا منطقه اي و همچنين تلاش در جهت ادغام تجارت كشورهاي منطقه با تجارت جهاني از جمله اهداف سازمان اکو است .

تلاش در جهت ادغام تجارت كشورهاي منطقه با تجارت جهاني و ارتقاي همكاري هاي اقتصادي ، اجتماعي،فرهنگي، فني و علمي ،توسعه زيربناهاي حمل و نقل و ارتباطات ، توسعه همگرايي بخش دولتي و خصوصي با تاكيد بر آزادسازي اقتصادي و تدوين برنامه مشترك جهت توسعه منابع انساني و بهره برداري از منابع طبيعي از ديگر اهداف اين سازمان است.

در حال حاضر کشورهاي جمهوري اسلامي ايران، ترکيه، پاکستان، افغانستان، آذربايجان، تاجيکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقيزستان و ازبکستان عضو اين سازمان مي باشند.

اين سازمان هم‌اکنون با ده عضو، حدود 330 ميليون تن جمعيت و 8،620،697 کيلومتر مربع وسعت کشورها، امکانات نفت،گاز و صنعت در اختيار دارد.

طبق اساسنامه اين سازمان، اکو براي بهبود شرايط توسعه اقتصادي پايدار کشورهاي عضو تلاش مي‌کند؛و براي حذف تدريجي موانع تجاري در اين منطقه فعاليت دارد. از ديگر اهداف اکو، تهيه برنامه مشترک براي توسعه منابع انساني در اين ده کشور است. اين سازمان هم‌چنين براي تسريع برنامه توسعه حمل و نقل و ارتباطات فعاليت مي‌کند. زبان رسمي اکو انگليسي است و مقر اصلي آن، شهر تهران در ايران است.

* تشكيلات

- نشست سران كه هر دو سال يكبار جهت اتخاذ رهنمودهاي كلي برگزار مي گردد.
- شوراي وزيران كه بالاترين ركن تصميم گيري و سياستگذاري سازمان است و سالي يكبار تشكيل جلسه مي دهد.
- شوراي نمايندگان دائم بازوي اجرايي شوراي وزيران است و هر ماه در سطح سفرا در تهران تشكيل جلسه مي دهد.
- شوراي برنامه ريزي منطقه اي سالي يكبار در سطح روساي سازمان هاي برنامه ريزي كشورهاي عضو تشكيل جلسه مي دهد و وظايفي از قبيل تدوين برنامه هاي عملي براي تحقق اهداف سازمان، بررسي برنامه هاي گذشته و پيشنهاد تشكيل نهادهاي منطقه اي را به عهده دارد.

* دبيرخانه اكو

مقر دبيرخانه سازمان در تهران است. دبيرخانه مسوول هماهنگي و نظارت بر اجراي فعاليت هاي اكو و كمك به برگزاري نشست ها مي باشد. دبيرخانه متشكل از دبيركل، معاونين، مديران و كاركنان است. شوراي وزيران از ميان نامزدهاي انتخاب شده از سوي كشورهاي عضو دبيركل را براي يك مدت سه ساله غير قابل تمديد انتخاب مي نمايد. دبيركل بالاترين مقام اجرايي سازمان مي باشد.

* اجلاس تهران

دهمين اجلاس سران كشورهاي عضو اكو روز سه شنبه بيست و يکم اسفند ماه در مجموعه سعد آباد تهران برگزار مي‌شود و درآن ايران رياست اکو را به عهده مي گيرد.

در اين مراسم رياست سازمان اكو از جمهوري آذربايجان به جمهوري اسلامي ايران واگذار خواهد شد.

در اين اجلاس همچنين علاوه بر روساي كشورهاي عضو سازمان اكو جلال طالباني رييس‌جمهور عراق و امير قطر نيز به عنوان كشورهاي مدعو حضور خواهند داشت.

در طول اجلاس اين سازمان، گزارش دبير كل و رييس شوراي وزيران و بحران مالي جهان و چالش‏هاي خاص منطقه‏اي ناشي از آن، مورد بحث و بررسي قرار خواهد گرفت.

در سال 1992 سازمان همكاري‌‌هاي اقتصادي با پذيرش عضويت 7 كشور جديد افغانستان، جمهوري آذربايجان، قزاقستان، قرقيزستان، تاجيكستان، تركمنستان و ازبكستان توسعه يافت.

روز 28 نوامبر به مناسبت اوج فعاليت‌هاي اين سازمان روز اكو نامگذاري شده است.

اين سازمان توانسته است قدم‌هاي بزرگي در جهت تحقق اهداف خود بردارد.

معاهده ازمير در سال 1977 در قالب چهارچوب قانوني RCD به امضا رسيد و بعدها به عنوان منشور اكو اصلاح شد تا اصول قانوني لازم براي شكل‌گيري اكو را فراهم كند. اين اصلاحات در اجلاس وزرايي كه ماه ژوئن سال 1990 در اسلام‌آباد تشكيل شد، انجام گرفت.

بعد از اين معاهده اكو از اوايل سال 1991 فعاليت گسترده خود را آغاز كرد با توسعه اين سازمان در نوامبر 1992 از سه عضو به ده كشور اكو نقش جديدي پيدا كرد.

پنجمين اجلاس شوراي وزرا كه در ژانويه 1995 در عشق‌آباد برگزار شد، هياتي از شخصيت‌هاي برجسته مسئوليت ارزيابي مجدد اين معاهده را بر عهده گرفتند.

هيات متشكل از شخصيت‌هاي برجسته (EPG) بعد از ارزياب‌هاي متعدد چندين توصيه و سند براي شوراي وزراي اكو ارائه دادند.

شوراي وزرا توصيه‌هاي اين گروه را در قالب 10 سند براي سازماندهي مجدد اكو در 11 مي 1996 به تصويب رساند.

معاهده ازمير، ساختار سازماني اكو، منشور سازماني دبيرخانه اكو، موافقت‌نامه وضعيت قانوني اكو، نمايندگان ملي و كاركنان بين‌المللي، موافقت‌نامه بين دولت ايران و اكو در رابطه با حقوق، امتيازات و مصونيت‌هاي دبيرخانه اكو، قوانين آيين‌نامه اكو، راهكارهاي كاربردي اكو، روش همكاري اقتصادي در منطقه اكو، قوانين كارمندان دبيرخانه اكو و مقررات مالي دبيرخانه اكو ده سند معاهده ازمير براي توسعه و اجرايي كردن فعاليت‌هاي سازمان همكاري‌هاي اقتصادي است.

يادداشت تفاهم (MOU) در رابطه با سازماندهي و بازسازي مجدد اكو توسط وزراي امور خارجه كشورهاي عضو اكو در طول اجلاسي كه 14 مي سال 1996 در عشق‌آباد برگزار شد، به امضا رسيد.

به منظور پيگيري اصول مطرح شده در يادداشت تفاهم، شوراي وزيران تصميم گرفت تا جلسه‌ فوق‌العاده‌اي از شوراي وزيران در شهر ازمير براي امضا معاهده اصلاح شده ازمير و موافقت بر روي وضعيت قانوني سازمان همكاري‌هاي اقتصادي برگزار كند.

جلسه فوق‌العاده شوراي وزيران اكو در 14 سپتامبر 1996 در ازمير تركيه برگزار شد و اصلاح زير‌ساختهاي اكو در آن مورد بررسي قرار گرفت.

در طول 12 سال كشورهاي عضو اين سازمان براي تسريع توسعه در سطح منطقه با يكديگر همكاري كرده‌اند. علاوه بر وجود اشتراكات فرهنگي و تاريخي آنها توانسته‌اند تا با بكارگيري ساختارهاي موجود و ارتباطات تجاري روابط خود را تحكيم كرده و به اهداف و برنامه‌هاي اين سازمان جامه عمل بپوشانند.

انرژي، تجارت، حمل و نقل، كشاورزي و كنترل مواد مخدر در الويت‌هاي برنامه‌هاي سازمان همكاري‌هاي اقتصادي قرار دارد.

از نظر ساختار سازماني، شوراي وزيران (COM) مهمترين بخش فعال در اين سازمان است كه تمامي سياست‌گذاري‌ها و تصميم‌گيري‌هاي اصلي سازمان توسط اين بخش انجام مي‌شود. اين شورا متشكل از وزراي امور خارجه يا نمايندگان عاليرتبه‌اي است كه توسط دولت‌هاي كشورهاي عضو تعيين مي‌شود.اين شورا حداقل سالي يك بار در يكي از كشورهاي عضو تشكيل جلسه مي‌دهد.

شوراي نمايندگان دائم (CPR) كه متشكل از نمايندگان دائم يا سفراي كشورهاي عضو منتسب به جمهوري اسلامي ايران و اكو است و شوراي برنامه‌ريزي منطقه‌اي (RPC) متشكل از مسئول سازمان برنامه‌ريزي كشورهاي عضو يا نمايندگان آنها از ديگر بخش‌هاي اين سازمان را تشكيل مي‌دهد.

دبيرخانه، 6 مدير كه زير نظر دبير‌كل و معاونانشان فعاليت مي‌كنند، دوموسسه تخصصي و 6 نهاد منطقه‌اي را شامل مي‌شود.

فعاليت‌هاي سازمان همكاريهاي اقتصادي بر محورهاي تجارت و سرمايه‌گذاري، حمل ونقل و ارتباطات راه دور، انرژي و مواد معدني و محيط زيست، كشاورزي، صنعت و گردشگري،‌ منابع انساني و توسعه پايدار، پژوهش‌هاي اقتصادي و آمارگيري و روابط بين‌الملل استوار است.

از اهداف اصلي اين سازمان مي‌توان به توسعه پايدار اقتصادي كشورهاي عضو، رفع موانع تجاري و توسعه تجارت درون منطقه‌اي، نقش اكو در رشد تجارت جهاني، يكپارچگي اقتصادي كشورهاي عضو با اقتصاد جهاني، توسعه زير‌ساختهاي حمل و نقل و ارتباطات كه عامل پيوند كشورهاي عضو با يكديگر و دنياي خارج است، آزاد‌سازي اقتصادي و خصوصي‌سازي، به جريان انداختن و فعال كردن ذخاير و منابع كشورهاي عضو اكو، همكاري منطقه‌اي براي كنترل مواد مخدر، حفظ محيط زيست و تحكيم روابط تاريخي و فرهنگي در بين كشورهاي عضو و همكاري با سازمان‌هاي منطقه‌اي و بين‌المللي اشاره كرد.

اصول حاكم بر همكاري اكو با ساير كشورها نيز مبتني بر حاكميت برابري بين كشورهاي عضو، ارتباط بين اقتصاد ملي و طرح‌هاي توسعه با اهداف بلند مدت اكو تا حد ممكن ، انجام تلاش‌هاي مشترك براي كسب دسترسي آزادتر به بازارهاي جهاني براي صدور مواد خام و توليدات كشورهاي عضو اكو، بهره‌برداري موثر از موسسات اكو، تنظيم موافقت‌نامه‌ها و همكاري با سازمانهاي منطقه‌اي و بين‌المللي از جمله موسسات مالي بين‌المللي، تلاش مشترك براي توسعه يك ديدگاه هماهنگ به منظور مشاركت در برنامه‌ريزي‌هاي منطقه‌اي و جهاني، تفهيم راهكار همكاري اقتصادي و تبادل اطلاعات در زمينه‌هاي آموزشي، علمي، فني و فرهنگي است.

سازمان همكاري‌هاي اقتصادي تاكنون نقش مهمي در ايجاد تغيير و تحول در سطح كشورهاي عضو و ارتباط آنها با ديگر كشورها داشته است.

منبع:http://taghrib.ir