تفاوت‏های زن و مرد چیست و چرا دیه زن نصف دیه مرد است؟

آن چه در قرآن کریم درباره تفاوت موجودات بیان شده، این است که: اولاً باید زندگی به احسن وجه اداره شود و ثانیاً چون کارها گوناگون است و کارهای گوناگون را باید استعدادهای گوناگون به عهده بگیرند، لذا باید تفاوت باشد. از نظر اسلام آنچه ملاک فضیلت است، ایمان و تقوای الهی است. در این مرتبه هیچ فرقی بین زن و مرد نیست؛ پس از بیان این مقدمه، لازم به ذکر است که مثلاً این که در آیه شریفه آمده است: »الرِّجالُ قَوِّمُونَ عَلَی النِّسآء...« (نساء،34) هرگز به این معنا نیست که مرد قیّم و سرپرست زن باشد؛ بلکه قیّم بودن تنها در مورد زنان در برابر شوهرانشان است. و این مطلب نیز کمال و فضلی برای مردان محسوب نمیشود؛ همچنان که در کارهای اجرایی مثل مدیر یک مدرسه بودن و غیره افرادی هستند که مدیریت آن مؤسسه‏ها را به عهده دارند؛ اما این مدیریت هرگز معیار فضیلت و فخر معنوی محسوب نمیشود؛ بلکه فقط یک مسؤولیت اجرایی است و ممکن است کسانی که در آن مؤسسه زیر دست این مدیر هستند، خالصانه‏تر از این مدیر باشند و در نزد خداوند متعال مقرّب‏تر و محبوب‏تر باشند. قهراً چون توانایی مردان در مسائل اجتماعی و زیرکی در مسائل اقتصادی و تلاش و کوشش آنها برای تحصیل مال و تأمین نیازمندیهای منزل و اداره زندگی بیشتر است، سرپرستی داخل منزل نیز به مردان سپرده شده است؛ امّا این چنین نیست که مرد از این سرپرستی بخواهد مزیتی به دست آورد و بگوید من چون سرپرستم، پس افضل هستم؛ بلکه این یک کار اجرایی است؛ وظیفه است، نه فضیلت. از طرف دیگر قیّم بودن و سرپرست بودن در یک خانواده گاهی در بین زن و مرد عوض میشود؛ مثلاً پسری که باید از مادرش اطاعت کند، نمیتواند بگوید من چون مهندس و یا پزشک هستم، تحت فرمان مادرم نیستم، پس در حقیقت در چنین مواردی زن بر مرد سرپرستی میکند. وانگهی هرگز درجات بهشت با توجه به معیارهای اجرایی تقسیم نشده است تا در نتیجه گفته شود به زن سهم کمتری میدهند؛ بلکه تقسیم بر اساس معنویات و اصول ارزشی استوار است؛ به این معنا که هر که از تقوای بیشتری برخوردار است، مقام او بالاتر است زن باشد یا مرد. امّا به دلیل محذور داشتن و حشر و نشر با نامحرم و... برخی از کارهای اجرایی برای زن روا نیست و این، هیچ نقصی برای زن نیست. خلاصه آن که، آنچه محذور و مانع برای زنان در امور اجرایی است، تزاحم با احکام دیگر است.{ ر. ک: زن در آینه جلال و جمال، آیة الله جوادی آملی، ص 389 - 393، مرکز نشر اسراء } خداوند هر یک از زن و مرد را به گونه‏ای آفریده که هرکدام کاری میتواند انجام دهد که ممکن است از عهده دیگری خارج باشد، مرد را عقلانیتر و زن را عاطفیتر آفریده، مرد به سبب داشتن روحیه تعقلی، بهتر میتواند از عهده تدبیر عقلانی زندگی و تأمین مخارج خانه برآید و زن با داشتن روحیه عاطفی بهتر میتواند به تربیت فرزندان و اموری از این قبیل بپردازد و هر دو مکمل یکدیگرند، مرد برای اداره بهتر زندگی و چاره اندیشی بهتر مشکلات، نیاز به اختیارات مالی بیشتری دارد در نتیجه سهم الارث بیشتری به او تعلق میگیرد. ولی این نقصان در اموال زنان به گونه‏ای{ر. ک: المیزان، علامه طباطبائی (ره)، ج 4، ص 221، مؤسسه اعلمی للمطبوعات. } دیگر جبران میشود، شما با اندک تأملی و مختصر محاسبه‏ای میتوانید به این نکته پی ببرید که زنان عملاً دو برابر مردان بهره میبرند و آن به جهت حمایتی است که اسلام از حقوق آنان نموده است. زیرا بر اساس وظایفی که بر عهده مردان است نیمی از درآمد آنان برای زنان به مصرف میرسد در حالی که بر عهده زنان چیزی گذاشته نشده است. مرد بایستی هزینه همسر و فرزندانش را بر اساس نیازمندیهایشان اعم از خوراک، پوشاک، مسکن و سایر لوازم بپردازد در حالی که آنان از پرداخت هرگونه هزینه حتی برای مخارج خودشان معاف هستند، لذا زن میتواند سهم الارث خود را پس‏انداز کند ولی مرد ناچار است آن را به مصرف همسر و فرزندانش برساند از این‏رو نیمی از درآمد مردان برای زنان خرج شده و نیمی برای خودشان؛ در صورتی که سهم زنان همچنان باقی است. در روایات اسلامی نیز در بیان دلیل این امر آمده است که چون زنها{ ر.ک: تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی و دیگران، ج 3، ص 290 - 291، نشر دارالکتب الاسلامیة} ازدواج میکنند و در حالی که سهم خودشان دست نخورده باقی میماند در سهم همسرشان شریک میشوند علاوه بر این به آنها نفقه تعلق میگیرد و...{ ر.ک: فروع کافی، کلینی (ره)، ج 7، ص 87، دارالاضواء / من لا یحضره الفقیه، ابن بابویه، ج 4، ص 261 (باب نوادر)، دار التعارف للمطبوعات. }